Een kaars liegt niet

Op een doordeweekse avond in november liep ik met een brandend kaarsje langs mijn eigen voordeur. Caroline kwam net de trap af, zei niets, en keek precies zoals je kijkt naar een man van 51 met een waxinelichtje in zijn hand. Ik heb dertig jaar in de IT gewerkt en tegenwoordig verdien ik mijn brood met verduurzamen van gebouwen, maar op dat moment zag ik er vooral uit als iemand die zijn sleutels kwijt was.

Ik zocht tocht. En ik vond hem.

Bij de brievenbus flakkerde het vlammetje alsof er iemand doorheen blies. Dat was ook zo. Alleen dan van buiten naar binnen, elke dag, jaar in jaar uit. Onder aan de voordeur ging het vlammetje plat liggen. Bij het luik naar de kruipruimte in de gangkast, dat ik al vijf jaar niet meer had opengemaakt, bewoog het rustig maar onmiskenbaar mee.

Wij wonen op een eiland waar de wind nooit echt op vakantie gaat. Dat weet iedereen hier, dat hoef ik niemand uit te leggen. Maar we praten er alleen over als we op de dijk staan of als de vuilcontainer weer een straat verderop ligt. Binnenshuis denken we er nooit aan. Terwijl datzelfde weer de hele winter tegen de gevel duwt en overal naar binnen kruipt waar de kier het toelaat.

Zo’n kier stelt in je hoofd niks voor. Een paar millimeter onder een deur, dat is niks. Maar reken het eens even over de hele breedte. Drie millimeter bij een deur van negentig centimeter is een gat van bijna dertig vierkante centimeter. Een gat zo groot als een tennisbal, in je gevel, permanent open. Zet daar de brievenbus en het kruipluik nog bij en je hebt een raampje dat je nooit dichtdoet.

Tocht kost geen euro’s per maand. Tocht kost een winter lang euro’s per dag.

Het vervelende is dat we tocht bijna nooit als tocht herkennen. Je voelt koude voeten en je denkt: het is ook koud buiten. Je zit met een dekentje op de bank en je denkt: ik word ouder. Je draait de thermostaat een graadje omhoog en de kamer wordt wel warmer, maar dat gevoel van kou langs de vloer blijft. Logisch, want je bestrijdt het symptoom en niet het gat. Ondertussen loopt de meter door.

En je stookt niet alleen voor de buitenlucht, je stookt ook nog eens ongelijkmatig. De ene hoek van de kamer is prima, de andere blijft klam. Precies de hoek waar toevallig de bank staat.

De goede kant van dit verhaal: dit is het goedkoopste klusje dat er bestaat. Er komt geen offerte aan te pas, geen wachtlijst, geen steiger, geen man die drie keer niet komt opdagen. Tochtstrips voor de deurposten kosten een paar euro per meter en plakken kan iedereen die een schaar kan vasthouden. Een borstelstrip onder de voordeur schroef je er in een kwartier onder. Achter de brievenbus zet je een klepje of een borstelrand. Langs die kierende slaapkamerdeur gaat een rubberen profiel. Het kruipluik krijgt een strip rondom en desnoods een tochtdeken erbovenop.

Kijk ook even naar plekken waar je nooit kijkt. De doorvoer van de kabels bij de meterkast. Het gat waar de leiding van de afzuigkap doorheen gaat. De naad tussen de vensterbank en het kozijn. De zolderluik. De kattenluik, als je die hebt en de kat inmiddels niet meer.

Als je toch bezig bent, zei Caroline, die slaapkamerdeur piept ook.

Eén ding vooral niet doen: de ventilatieroosters dichtplakken. Ik zie het elk jaar gebeuren en ik snap het ook wel, want daar komt overduidelijk koude lucht binnen. Maar dat hoort. Tocht is ongewenste lucht die binnenkomt waar jij het niet wilt. Ventilatie is lucht die binnenkomt waar jij het wél wilt, gecontroleerd, om vocht en viezigheid af te voeren. Plak je de roosters dicht, dan ruil je kou in voor natte ramen, muffe lucht en uiteindelijk schimmel in de hoeken. Dat is een veel duurdere reparatie dan een rolletje schuimrubber.

Wil je zelf die kaarsentest doen, doe hem dan goed. Kies een dag dat het waait, want bij windstil weer staat dat vlammetje er kaarsrecht bij en denk je dat je huis potdicht is. Doe alle ramen dicht. Zet de afzuigkap of de mechanische ventilatie een standje hoger, dan ontstaat er onderdruk en wordt de buitenlucht als het ware naar binnen getrokken. En loop dan langzaam langs alles wat een naad heeft. Langzaam, want je hebt de neiging te snel te lopen en dan waait het vlammetje van je eigen looprichting.

Wie het netter wil, kan een wierookstokje gebruiken. Dat rookspoor laat nog beter zien welke kant de lucht op gaat. Maar ik vond mijn kaarsje prima werken, en het gaf Caroline iets om over te vertellen.

En ja, november voelt als mosterd na de maaltijd. De verwarming staat al aan, de winter is al begonnen, dit had allemaal in september gemoeten. Maar januari en februari moeten nog komen, en dat zijn nou net de maanden waarin de meter het hardst loopt. Alles wat je nu dichtmaakt, telt straks twee keer.

Je hebt er een zaterdagochtend voor nodig, een rolletje schuimrubber en iemand in huis die niet lacht om een man met een kaarsje.

Die laatste is het lastigst te vinden.