Deksel erop

Ik moet iets bekennen. Bij mij in de keuken staat nog gewoon een gasfornuis. Blauwe vlammetjes, draaiknoppen, alles erop en eraan. Ja, ik weet het. Uitgerekend ik.

Laatst stond ik te wachten tot het water eindelijk eens kookte. Ik had de pan opgezet, de vlam voluit gedraaid en was daarna gaan doen wat mannen in een keuken het beste kunnen: ergens anders staan. Caroline kwam langs, keek er even naar, zei niets, en legde het deksel op de pan. Binnen een paar minuten borrelde het vrolijk. Ik heb toen maar heel hard aan iets anders gedacht.

Je staat de afzuigkap te verwarmen, zei ze. Die heeft het al warm genoeg.

Dat deksel is namelijk geen kleinigheid. Water dat aan de kook gaat, wil weg. Damp neemt warmte mee de pan uit, en die warmte heb jij net betaald. Zonder deksel gaat een flink deel daarvan regelrecht de afzuiger in. Met deksel blijft het in de pan, stijgt de temperatuur veel sneller en hoeft de vlam daarna maar half zo hoog om het aan de kook te houden. Je bent eerder klaar, je gebruikt minder gas en je keuken beslaat niet.

Het goedkoopste duurzaamheidsadvies dat er bestaat kost nul euro en ligt gewoon in het keukenkastje.

Nul euro. En het lag er al die tijd.

Als je toch bezig bent, er liggen nog een paar van die gratis dingen voor het oprapen. Kook niet meer water dan je nodig hebt. Twee eieren hebben geen halve pan nodig, ook al voelt dat royaal. Zet een pan op een pit die er ongeveer bij past, want een kleine steelpan op de grote pit betekent vooral dat je de handgreep staat te roosteren. En draai de vlam terug zodra het kookt. Water wordt niet warmer dan honderd graden, hoe hard je ook je best doet. Alles wat je daarna nog stookt gaat als stoom het raam uit. Aardappels koken prima op een klein pitje, mits, u raadt het al, het deksel erop ligt.

En nog zo eentje: kook je water eerst in de waterkoker. Dat klinkt als een detail, maar het scheelt echt. Op gas kruipt een deel van de vlam langs de pan omhoog, en dat deel verwarmt vooral de lucht, het fornuis en de keuken. Een waterkoker zit met het element midden in het water zelf, dus daar kan de warmte bijna geen kant op. Sneller klaar, minder verlies. Pasta, rijst, groente, thee: begin bij de waterkoker en giet het daarna over. Dat kost een halve handeling en levert elke keer wat op.

Dat brengt me bij het punt waar ik dus zelf nog niet sta. Inductie.

Een gasvlam geeft ruwweg de helft van zijn warmte aan de pan. De andere helft waaiert er gezellig omheen weg, langs de rand, de keuken in. Bij inductie wordt de bodem van de pan zelf de kachel, via een magnetisch veld. Er zit geen tussenstap tussen de bron en je eten, dus er gaat nauwelijks iets verloren. Je kookt merkbaar sneller, je stookt je keuken niet mee op, en het reageert direct: draai je terug, dan is het ook echt meteen minder. Wie weleens melk heeft laten overkoken op gas weet hoe fijn dat is.

Er is nog een reden die minder over energie gaat en meer over gezond verstand. Bij koken op gas verbrandt er iets in je huis, en dat geeft vocht en verbrandingsgassen af. In de open keukens van tegenwoordig is dat een minder logisch idee dan het vroeger leek. Zet dus sowieso je afzuigkap aan als je op gas kookt, ook als er niets aanbrandt. En op een eiland waar de molens de hele dag staan te draaien is koken op stroom die hier om de hoek gemaakt wordt eigenlijk best logisch.

Voor wie nu denkt: leuk, maar mijn keuken is geen showroom. Dat snap ik. Overstappen kost geld en soms ook gedoe met de meterkast, want een inductiekookplaat vraagt vaak een zwaardere groep en soms krachtstroom. Maar er is een tussenstap die veel mensen niet kennen: een losse inductieplaat. Zo’n ding kost niet de wereld, past in de kast en gaat op een gewoon stopcontact. Je gebruikt hem voor het pannetje dat het vaakst op het vuur staat, en je merkt meteen of het je bevalt. Je hebt er wel pannen voor nodig waar een magneet aan blijft plakken, dus houd voor de zekerheid even een koelkastmagneet tegen de bodem van je pannen. Blijft hij hangen, dan werken ze. En check bij een echte kookplaat of er een gasleiding afgedopt moet worden. Dat is werk voor een installateur, niet voor de zaterdagmiddag.

Ik ga het doen. Echt. Zodra dit fornuis het begeeft, want een werkend apparaat wegkieperen omdat er iets zuinigers bestaat is ook geen duurzaamheid. Dat is vooral een nieuwe doos.

Tot die tijd doe ik gewoon wat Caroline deed. Deksel erop.