En achter in mijn schuur, ergens tussen een fietspomp en een halve zak potgrond die inmiddels meer zak dan potgrond is, staat iets dapper te brommen.

De koelkast.

Niet dé koelkast, die staat gewoon in de keuken. Nee, díe koelkast. Zijn voorganger. Het apparaat dat bij de vervanging niet naar de milieustraat ging, maar naar de schuur. Want handig. Met de feestdagen. En met de barbecue. En eigenlijk gewoon omdat je zo’n ding niet wegdoet als hij het nog doet, dat voelt als een oude hond naar het asiel brengen.

Deze zomer heeft hij zich nog nuttig gemaakt, dat geef ik toe. Koud bier bij de barbecue, ijsklontjes, een flesje rosé voor Caroline, drie bakjes salade waarvan er één daadwerkelijk is opgegeten. Maar de barbecue staat inmiddels weer onder een hoes, klaar voor volgend seizoen. De koelkast niet. Die staat nog steeds aan.

En wat koelt hij dan, nu de barbecue onder die hoes staat? Ik heb gekeken. Ik durfde bijna niet. Een halve fles witte wijn van ergens in juli, drie blikjes bier van een merk dat niemand in dit huis lekker vindt, een pot augurken van onbepaalde ouderdom, en één eenzame diepvriesburger die daar naar mijn inschatting al twee regeerperiodes ligt.

Dit is geen koelvoorziening meer. Dit is een monument.

Op dit eiland hebben veel mensen een schuur, en in bijna elke schuur staat er zo één. Ik denk soms dat het een streekgebruik is, net als de dijk oprijden om te kijken of het water er nog is. Maar een monument kost onderhoud, en dit monument kost stroom. Een koelkast van een jaar of vijftien vreet al gauw 250 tot 400 kilowattuur per jaar. Reken maar mee met een dubbeltje of drie per kilowattuur: dat is zeventig tot honderdtwintig euro. Per jaar. Voor die augurken.

Ik verduurzaam voor mijn werk gebouwen. Ik reken me suf aan isolatiewaarden en warmtepompen, ik houd verhalen voor zalen vol mensen over wat je thuis kunt doen. En ondertussen stond bij mij achter een oude tuinstoel 365 dagen per jaar een pot augurken koel te staan. Ik vertel u dit niet omdat ik trots ben. Ik vertel het omdat ik het sterke vermoeden heb dat u ook zo’n schuur heeft.

Toen ik dit laatst vertelde bij de koffie, zei een collega iets waar ik sindsdien vaak aan terugdenk:

Iedereen weet welke auto hij rijdt. Bijna niemand weet welke apparaten er thuis het hardst doorrijden.

Daar zit het hem in. Een koelkast maakt geen lawaai waar u wakker van ligt en hij vraagt nooit ergens om. Hij staat er gewoon, jaar in jaar uit, en presenteert de rekening pas twaalf maanden later, verstopt tussen alle andere posten.

De test is simpel: leen een energiemeter, zo’n tussenstekker met een display. Het energiehuis of de buurman heeft er wel één. Laat hem 48 uur draaien en reken door. U gaat schrikken.

En dat mag. Schrikken is gratis.

Wat u daarna doet, mag u helemaal zelf weten. Een nieuwe, zuinige koelkast kopen kan, en die scheelt echt een slok op een borrel. Maar de allerzuinigste koelkast is nog altijd de koelkast die er niet staat. Twijfelt u, of wilt u hem toch houden voor volgende zomer? Zet hem dan uit van nu tot april. Leeg maken, schoonmaken, deur op een kier, klaar.

Zet er wel een herinnering bij in uw telefoon. Anders staat u in mei met een krat bier in een schuur vol lauwe goede bedoelingen.

Eén waarschuwing nog, speciaal voor de koel-vriescombinaties in ongestookte schuren. Zo’n apparaat meet de temperatuur in de koelruimte, niet in het vriesvak. Wordt het buiten kouder, dan denkt hij dat zijn werk erop zit en gaat hij lekker luieren. En dan begint uw vriesvak langzaam en ongemerkt te ontdooien. Voel dus deze winter af en toe of uw burgers nog hard zijn.

Loop meteen even door, nu u toch bezig bent.

Die oude vrieskist met een ijslaag als een gletsjer: dat ijs isoleert, dus hoe dikker de laag, hoe harder uw vriezer moet knokken. Vanaf een halve centimeter is het tijd om te ontdooien. Het meeste werk daarbij is een handdoek neerleggen en wachten.

Het laagje stof op de koelribben achterop veegt u met een zachte borstel in tien seconden weg. Die ribben moeten hun warmte kwijt kunnen, en dat lukt beter zonder deken.

En die acculader die sinds mei trouw staat te laden zonder dat er iets aan hangt: die mag eruit. Hij laadt niets. Hij staat te oefenen.

Het gekke is dat we bij dit soort dingen altijd wachten op een groot moment. Een verbouwing, een offerte, een subsidieregeling waar je drie avonden voor moet gaan zitten. Terwijl de winst hier gewoon achter in de schuur staat, achter een tuinstoel, en het enige wat u hoeft te doen is een stekker uit een stopcontact trekken. Dat is geen energietransitie. Dat is opruimen.

Mijn koelkast gaat vanmiddag uit. De augurken mogen mee naar binnen.

Die redden zich wel.

Mijn vraag was niet ingewikkeld. Stel: ik woon in een appartementencomplex. Ik koop een thuisbatterij. Zo’n kast met stroom erin, voor als de zon even niet schijnt. Wat vindt u daarvan?

Het antwoord was elke keer hetzelfde, en het kwam ook elke keer met dezelfde opgewekte stelligheid: die moet door een erkend installateur worden aangesloten. Volgens NEN 1010. Zo hoort dat. Fijn dat u belt.

Dan zei ik: ja, maar ik heb er eentje met een stekker.

Stilte.

Ik moet er eerlijk bij zeggen dat ik van die stilte ben gaan houden. Het is de stilte van iemand die aan de andere kant van de lijn heel langzaam een scherm ziet leeglopen. Ik heb hem inmiddels in alle toonaarden gehoord. De korte stilte. De diepe stilte. De stilte met toetsenbordgeluid, wat betekent dat er ergens gezocht wordt naar het woord “stekkerbatterij” in een systeem waarin dat woord niet voorkomt.

Want dat is het punt. Je kunt tegenwoordig een thuisbatterij aanschaffen zoals je een waterkoker aanschaft. Neerzetten, stekker erin, klaar. Geen installateur, geen keuring, geen papier. Niets waar iemand later naar kan wijzen. En de hele verzekeringsbranche heeft precies één eis geformuleerd, en die eis gaat over de installateur die er niet is.

Ik ben daarna gaan doorvragen, wat ik ook niet had moeten doen, want ik ben geen journalist, ik ben gewoon iemand die zich ergert. Maar goed. Ik vroeg: en wie is er nou verantwoordelijk als zo’n ding in de fik vliegt?

De bewoner, zei men. Die moet zelf zorgen voor een verzekering.

Toen zei ik dat die bewoner in een gebouw woont. Dat er boven hem nog vier bewoners wonen en onder hem ook. Dat dat gebouw gezamenlijk verzekerd is. En dat een brandende batterij niet netjes binnen de kadastrale grenzen van één appartement blijft, en de brandweer met het blussen ook niet.

En daar kwam hij weer, mijn stilte.

Bij één maatschappij hoorde ik iemand oprecht enthousiast worden. “Goh,” zei die, “daar hebben we eigenlijk nog nooit zo naar gekeken.” Dat is een prachtige zin. Het is ook een zin die je niet wilt horen van de partij die contractueel heeft beloofd jouw risico’s te overzien. Je wilt hem al helemaal niet twee keer horen. Ik heb hem vijf keer gehoord.

Andere partijen kozen voor de klassieker: doorverwijzen. Ik ben van verzekeraar naar tussenpersoon gestuurd, en van tussenpersoon naar verzekeraar, en ik ben op enig moment aantoonbaar bij een partij uitgekomen waar ik al gebeld had. Er zijn ook mensen geweest die het gesprek gewoon beëindigden, op de manier waarop je een gesprek beëindigt met iemand die aanbelt over de eindtijd.

En dat is dan de branche die van mij een aanvraagformulier van elf pagina’s wil hebben omdat ik een schuurtje heb.

Ik wil hier wel iets rechtzetten, want het is te makkelijk om alleen op de verzekeraars te schieten. De batterijen zelf zijn het probleem niet. Die zijn getest, gecertificeerd en over het algemeen prima. Het probleem is wat wij ermee doen. Wij zetten hem in de gang. Wij zetten hem in het schuurtje bij de wasmachine. Wij sluiten hem aan op het stekkerdoosje waar de vriezer en de droger al op zitten. Wij verplaatsen hem in het weekend even, omdat er visite komt. Wij zijn het probleem. Wij zijn altijd het probleem.

En dan is er nog een derde partij die zich stilhoudt, en dat zijn de besturen van Verenigingen van Eigenaren. Die hebben hier namelijk ook nog nooit met hun leden over gesproken. Geen inventarisatie, geen afspraak, geen stemming, geen regel in het huishoudelijk reglement. Wel drie vergaderingen over de kleur van het trappenhuis.

Ik ga hier geen sombere zin over branden neerzetten, daar is het onderwerp te serieus voor. Ik zeg alleen dit: er staan op dit moment duizenden apparaten in Nederlandse gebouwen waarvan de eigenaar, het bestuur en de verzekeraar alle drie in de veronderstelling verkeren dat een van de andere twee er wel iets over geregeld heeft.

Zet het op de agenda van de volgende ledenvergadering. Vraag wie er al zo’n ding heeft staan. Vraag waar het staat. Vraag het even.

En bel daarna vooral uw verzekeraar. Neem er de tijd voor.

De stilte is echt fantastisch.

Ik heb niks gezegd. Ik stond daar met mijn halfje bruin en dacht: mijnheer, doe dat nou niet.

Want ja, het klopt. Per 1 januari 2027 is het klaar met de salderingsregeling. In één keer, geen zachte afbouw, gewoon: pats boem, weg. En ik snap de boosheid oprecht. Je hebt jaren geleden een flinke smak geld op je dak gelegd, met een rekensom die de overheid zelf voorrekende, en nu verandert diezelfde overheid halverwege de wedstrijd de spelregels. Dat voelt scheef. Dat ís ook een beetje scheef.

Maar eerlijk is eerlijk: het moest een keer gebeuren. Salderen was bedoeld als duwtje in de rug, in 2004, toen zonnepanelen nog ongeveer zo duur waren als een kleine middenklasser. Dat duwtje heeft gewerkt. Kijk maar eens vanaf de dijk over het eiland, of vanuit de auto naar al die schuurdaken tussen Melissant en Oude-Tonge. Ze liggen er vol mee. Een startsubsidie die twintig jaar doorloopt is geen startsubsidie meer, dat is een abonnement.

En dan nu de denkfout van die man bij de bakker.

Je panelen gaan geen geld kósten. Ze gaan minder opleveren. Dat is echt iets anders.

Even een rekensommetje op de achterkant van mijn bakkersbonnetje. Stel: tien panelen, zo’n 3.500 kWh per jaar. Nu, met salderen, is elke kilowattuur die je opwekt ongeveer 30 cent waard. Da’s grofweg duizend euro voordeel. Lekker.

Vanaf 2027 valt dat uiteen in twee stapels. Wat je zélf verbruikt op het moment dat de zon schijnt, is nog steeds die volle 30 cent waard, want die stroom hoef je niet te kopen. Wat je teruglevert is een ander verhaal. Je krijgt er een vergoeding voor, vaak zo’n 15 cent, maar daar gaan terugleverkosten vanaf die daar bij veel leveranciers nauwelijks onder liggen. Voor wat je teruglevert houd je soms niet meer dan een cent of twee over.

Gebruik je 30% zelf, zoals de meeste huishoudens? Dan kom je uit op zo’n driehonderdvijftig euro per jaar. Een stuk minder dan die duizend, dat geef ik toe. Maar het is geen min. Het is nog altijd driehonderdvijftig euro die je niet aan je energieleverancier hoeft over te maken.

En hier wordt het interessant. Want dat percentage zelfverbruik, dat bepaal jíj.

Bij ons thuis is de wasmachine sinds kort een dagdier geworden. Vroeger draaide die 's avonds, want dan was ik thuis en dan kwam het uit. Nu gaat hij 's ochtends aan, als de zon over de nok kruipt. Vaatwasser idem. En de auto laad ik niet meer 's nachts vol, maar op zaterdagmiddag, als het dak staat te knallen. Kost me niks extra, behalve dat ik iets vaker aan de was denk.

Waar Caroline overigens wel een opmerking over maakte. “Moet ik nu echt rekening gaan houden met wanneer de zon schijnt?” Tja, zei ik. Je zoekt toch ook uit waar de benzine het goedkoopste is? Toen lachte ze en knikte ze naar me. “Ja ja, ik weet het.”

Duw je je zelfverbruik van 30% naar 50%, dan zit je zo tweehonderd euro per jaar hoger. Voor het indrukken van een knop op een ander moment.

En check meteen even je contract, want die terugleverkosten verschillen behoorlijk per leverancier. Vanaf 2027 rekenen ze die per kilowattuur in plaats van in vaste schalen. Een middagje vergelijken levert soms meer op dan een maand vroeg wassen.

Wil je 's avonds bij het journaal nog op je eigen zon zitten? Dan kom je uit bij een thuisbatterij. Prima idee, maar dan wel even goed. Laat die installeren door een erkende installateur. Niet omdat ik een pietlut ben, maar omdat er in zo’n kast behoorlijk wat energie opgeslagen zit en je huis geen proeftuin is. Bovendien krijg je meteen goed advies over type en maat, want te groot is weggegooid geld.

Heb je een enkelfase-aansluiting, zoals veel oudere woningen op het eiland, dan zit je aan een beperkter vermogen vast en moet de batterij daarop afgestemd zijn. Heb je drie fasen, vaak in nieuwere huizen of waar een warmtepomp of laadpaal hangt, dan verdeel je het vermogen over drie lijnen en laadt en ontlaadt hij vlotter. Een goede installateur kijkt in je meterkast en vertelt je binnen vijf minuten wat er past. Een advertentie op Marktplaats doet dat niet.

Dus nee. Die panelen blijven liggen waar ze liggen. Ze gaan gemiddeld vijfentwintig jaar mee en ze doen nog steeds precies waarvoor je ze hebt gekocht: stroom maken van gratis zonlicht.

Want dat is het mooie. De regels veranderen, de tarieven veranderen, en de politiek verandert sowieso elke vier jaar van mening.

Alleen de zon verandert niet. En die stuurt nog steeds geen rekening.